"Farklı alanlarda psikoloji: Her düşünce bir adım,
her adım bir değişimdir."
İYİ? KÖTÜ?
Eğer ruh sağlığınızla mücadele ediyorsanız, bir psikolog olarak şunu duymanız gerektiğini düşünüyorum: En tehlikeli yanlış anlayışlardan biri, hepimizin iki kutudan birine sığdırılmasıdır—ya iyi ya da kötü.
Buradaki sorun şu: Eğer kendinizi "iyi" olarak görüyorsanız, bir noktada kendinizi pek de iyi hissetmediğiniz bir dönemle karşılaştığınızda, yargılanma ve diğer kutuya konma korkusuyla konuşmak ve yardım istemek sizin için korkutucu hale gelebilir. Öte yandan, zor bir dönemden geçiyorsanız ve kendinizi "kötü" olarak görüyorsanız, bu etikete hapsolmuş gibi hissedebilirsiniz.
Peki ya size, bunun kutularla hiç alakalı olmadığını söylesem? Gerçekte, ruh sağlığı bir spektrumdur ve hiç kimse "kötüye" doğru hareket etmekten tamamen uzak değildir. Ama esas nokta şu: Eğer bu yöne doğru hareket edebiliyorsanız, aynı şekilde "iyi"ye doğru da hareket edebilirsiniz.
Duygular gerçek midir?
Kendinizi yeterince iyi hissetmiyorsunuz, dolayısıyla kesinlikle yeterli değilsiniz. Kıskanç hissediyorsunuz, öyleyse partneriniz sizi aldatıyor olmalı. Suçlu hissediyorsunuz, o halde yanlış bir şey yapmış olmalısınız...
Düşünceler her zaman gerçek değildir ama duygular da her zaman gerçeği yansıtmaz. Bunun nedeni, duygusal akıl yürütme adı verilen bir düşünce yanlılığıdır. Beynimiz, dünyayı anlamlandırmak için bazen kestirme yollar kullanır. Tüm kanıtlara bakmak yerine, "Böyle hissediyorum, öyleyse bu gerçek" diye varsayar.
Sorun şu ki, bu duyguyu bir bütün olarak kabul eder ve yalnızca buna dayanarak kararlar alırsınız. Beyin, stresli, savunmasız ya da bunalmış olduğunuzda duygusal akıl yürütmeyi daha sık kullanır. Bu yüzden, farkında olmadan bu kalıba düşmek sizi daha kötü hissettirebilir. Bu tür durumlara dikkat edin ve duygularınızı sorgulamaktan çekinmeyin.Bildiğimiz şeylere yöneliriz.
Bir an için, büyürken izlediğiniz tek filmlerin korku filmleri olduğunu hayal edin. Başka türde bir filmin varlığından bile haberdar değilsiniz. Bu yüzden, şimdi bir yetişkin olarak bir korku filmiyle karşılaştığınızda, tanıdık bir şeyde rahatlama hissedersiniz. Çünkü bu, nasıl olması gerektiğine dair bildiğiniz tek şablondur.
İlişkiler de çok benzer şekilde işler. Bildiğimiz şeylere yöneliriz. Eğer büyürken güvende hissetmeme deneyimi yaşadıysanız, yetişkin olduğunuzda neden farklı bir şey bekleyesiniz ki? Başkalarına kötü bir tercih gibi görünen şey, sizin bakış açınızdan belki de bir tercih bile değildi—sadece alışık olduğunuz şeydi.
İlişkiler de çok benzer şekilde işler. Bildiğimiz şeylere yöneliriz. Eğer büyürken güvende hissetmeme deneyimi yaşadıysanız, yetişkin olduğunuzda neden farklı bir şey bekleyesiniz ki? Başkalarına kötü bir tercih gibi görünen şey, sizin bakış açınızdan belki de bir tercih bile değildi—sadece alışık olduğunuz şeydi.
DUYGUSAL SAĞLIK
Duygusal Sağlığı Geliştirmenin Tek Yolu
Var olan tüm duyguların çocukken hissedilebilir olmasına izin verilmesidir. Sevinç, öfke, üzüntü, keder... Tüm duyguların hissedilmesine müsaade edilmelidir.
Bu durum maalesef her aile ortamında gerçekleşmez. Özellikle öfke ve kızgınlık gibi, negatif olarak sınıflandırılan duyguların yaşanmasına ve ortaya çıkmasına izin verilmez. Çocuğa, "Sen şimdi bir kenarda bekle ve bu duygu yok olana kadar benimle bağ kurma." denir. Yani çocuk, hissettiği duygu yüzünden ebeveyniyle bağ kurma ihtiyacından mahrum bırakılır.
Bu durum, kişinin özgün bir birey olarak yetişmesini engeller. Çünkü bağ kurma ihtiyacı, bireyin doğuştan sahip olduğu en temel gereksinimlerden biridir. Kişi, bu ihtiyacından mahrum bırakıldığında, özgünlüğünü kaybeder ve herkes tarafından sevilmeye, beğenilmeye çabalayan biri haline gelir. Çünkü bu ikili çatışmada, bağ kurma ihtiyacı her zaman kazanır.
ANKSİYETE
Yüksek İşlevli Anksiyetenin Üç Belirtisi
1. Yüksek düzeyde kaygı yaşarsınız, ancak bu his sizi ileriye doğru götürür. Bu yüzden herkesin beklentilerini karşılamaya devam edersiniz ve kimse bu kadar korku yaşadığınızı fark etmez.
2. Günlük yaşamda çok iyi işler yaparsınız. Sorun, yavaşlamanız veya durmanız gerektiğinde ortaya çıkar. Arkadaşlarınız sizi bir işkolik olarak tanıyor olabilir.
3. Dışarıdan sakin görünürsünüz, ancak içeride sürekli endişelenir ve kendinizden şüphe edersiniz.
Endişeli düşüncelerle baş etmenin bir yolu:
Eğer endişeli düşüncelerle mücadele ediyorsanız, terapide öğrenilen ve hayat değiştirici olabilecek bir şey yapabilirsiniz: Bir kalem ve bir kağıt alın, sayfayı ikiye ayırın. Endişeli düşüncenizi üst kısma yazın. Sonra, bu düşüncenin ne kadar doğru olduğunu düşündüğünüzü değerlendirin. Yani, düşüncenin tamamen doğru olduğunu düşünüyorsanız 10 üzerinden 10 puan vermelisiniz. Eğer düşüncenizin doğru olmadığını düşünüyorsanız, 0 veya sıfıra yakın bir puan vermeniz gerekir.
Sol taraftaki sütuna, bu düşüncenin doğru olduğunu düşündüren tüm kanıtları yazın. Burada görüşler geçerli değil; mahkemede geçerli olabilecek sağlam kanıtlar arıyoruz. Bunu yaptıktan sonra, sağdaki sütuna bu düşüncenin doğru olmayabileceğini düşündüren tüm kanıtları yazın. Bu fikri gerçek olarak kabul etmemenizi gerektirebilecek tüm kanıtları sıralayın.
Bunu yaptıktan sonra, orijinal düşüncenize olan inancınızı tekrar değerlendirmeyi deneyin. Bir düşünce, o düşünceye inandığınızda sizi endişelendirir. Dolayısıyla, tüm düşünceler gerçek olamayacağından, size endişe veren bu düşünceleri kontrol etmek mantıklıdır.
İyileşmek
Bazen öyle büyük ve acı veren travmalar olur ki, onlara bakmak dayanılmayacak kadar zor gelir. O zaman yapabileceğiniz tek şey, onu aşağı itmek olur. Bu şekilde kimse onu göremez ve siz de düşünmedikçe kaybolur. Hayata devam edersiniz ve onu yüzeyin altında tutmak için elinizden gelen her şeyi yaparsınız.
Ama sonra küçük bir şey olur, anıyı tetikler ve her şey yüzeye çıkar. O kadar büyük bir acı olur ki, diğer tüm acılarla birlikte gelir. O zaman tekrar tüm bu acıları kilitlemek ve geri itmek istersiniz. Bu, sürekli yaşamak zorunda olduğunuz bir döngü olabilir.
Birçok insan terapiye gitmekten çok korkar, çünkü bunun olacağını düşünürler. Ancak gerçekte olan şey şöyle gerçekleşir: Biz sizi her şeyle bunaltmayız ve bunlarla gelen duyguları güvenli bir şekilde, kendi hızınızda işleyerek iyileşmenize yardımcı oluruz. Zamanla iyileşebilirsiniz.
Anksiyete
Anksiyeteyi kötüleştiren bir numaralı şey, korktuğun şeyden kaçmaktır. Anksiyete, sana geri çekilmeni söyler, ama her gün yaptığın şeyler senin konfor alanın haline gelir. Yani, ustalaşmak istediğin bir şey varsa ve bu seni sinirlendiriyorsa, bunu olabildiğince çok yap.
Yalnızlık
Yalnızlığın Beş Gizli İşareti
1. Çevrenizde insanlar varken bile telefonunuzla gezinmeye devam ediyorsunuz. Genellikle bu, onlarla yüz yüze bağlantı kurmakta zorlandığınız için olur.
2. Sürekli yorgun hissediyor ve iyi uyuyamıyorsunuz.
3. Maddi eşyalara aşırı bağlılık gösteriyor ve sürekli ihtiyacınız olmayan yeni şeyler satın alıyorsunuz.
4. Sosyalleşmek için çaba sarf ediyorsunuz, ama bunu yaptığınızda kendinize ait değilmiş gibi hissediyor ve kimsenin sizi gerçekten anlamadığını düşünüyorsunuz.
5. Bu kötü hisleri televizyon izlemek gibi şeylerle bastırıyorsunuz.
SINIR KOYMA
Bir sınır koymanız ve hayır demeniz gerektiğinde, ancak bunu yapmak rahatsız edici hissettirdiğinde, kendinizi insanları memnun etme moduna girmiş hissedebilirsiniz. Bu durumda, bir şeyi yapamayacağınızı açıklarken gereğinden fazla cümle kurmaya başlarsınız.
Bu, kendi sağlığınızın başkalarını hayal kırıklığına uğratmak için yeterli bir neden olmadığını düşündüğünüzde ortaya çıkar. Ancak kendinizi sürekli olarak aşırı açıklamak, özgüveninizi zedeler. Çünkü bu davranış, başkalarının sizin nedenlerinize inanması gerektiği inancınızı pekiştirir. Oysa ki, sınır koymak ve hayır demek, açıklamaya ihtiyaç duymadan da geçerli bir haktır.
Sosyal Anksiyetesi olan birinin bilmenizi istediği 5 şey:
Sosyal Anksiyetesi Olan Birinin Bilmenizi İstediği 5 Şey:
1. Sizi seviyorlar. Sizinle bir problemleri yok, savaşlarını kendi korkularıyla veriyorlar.
2. Buluşmayı son dakika iptal ettiklerinde ya da gelmediklerinde, bu sizinle vakit geçirmek istemedikleri anlamına gelmez. Sadece bu sefer korkuları galip geldi.
3. İnsanlardan nefret etmiyorlar. Mesajlara ya da aramalara cevap vermediklerinde büyük ihtimalle yalnız hissediyorlar, ancak en basit etkileşim bile onlar için korkutucu hale gelebiliyor.
4. Üzgünler. Planları sürekli iptal ettikleri, bazen kötü bir arkadaş gibi hissettikleri ve size istedikleri kadar destek veremedikleri için gerçekten üzgünler.
5.Onlardan vazgeçmeyin. Hâlâ aynı insanlar ve her şeyi onlar için çözmek zorunda değilsiniz, ama varlığınızın onlar için ne kadar güçlü olduğunu da küçümsemeyin.
YAŞAM TARZI
İnsanlar yeni bir yaşam tarzı değişikliği belirlediklerinde, genellikle ya çok katı ya da çok esnek oldukları için vazgeçerler.
Bazı insanlar, "Ne olursa olsun her gün sabah 7’de egzersiz yapacağım" derler. Ancak bir gün beklenmedik bir şey olur ve bunu yerine getiremezler. Sonra, "Bu benim için işe yaramıyor" diyerek tamamen vazgeçerler.
Diğerleri ise, "Ne zaman istersem ya da vaktim olursa egzersiz yapacağım" derler. Ancak bu vakit hiçbir zaman gelmez çünkü diğer şeyler hep öncelik kazanır. Egzersiz acil olmadığı için ertelenir ve sonunda tamamen unutulur.
Burada yapılması gereken şey, bu iki yaklaşımı dengelemektir. Kendinize değiştiremeyeceğiniz bir hedef belirleyin:
"Her gün 20 dakika egzersiz yapacağım."
Ancak zamanı esnek tutun. Eğer sabah 7’de yapamazsanız, gün içinde başka bir saat belirleyin. Burada asıl değişmez olan şey egzersiz yapma kararlılığıdır, saati değil.
Özgüven
Özgüveninize yatırım yapmak istiyorsanız, terapilerde öğretilen ve hayatınızı değiştirebilecek önemli bir kavram var: Konfor alanı, gelişim alanı ve panik alanı.
Herkesin kendini güvende ve rahat hissettiği bir konfor alanı vardır. Çoğu insan, bu alanın dışına çıkmanın bunaltıcı ve korkutucu olduğunu düşünür. Bu da bizi panik alanına götürür. Ancak arada üçüncü bir alan daha bulunur: Gelişim (esneme) alanı.
Gelişim alanı, zorlayıcı ama biraz çabayla baş edilebilecek durumları içerir. Eğer bu alanda zaman geçirir ve size meydan okuyan küçük şeyleri yapmaya başlarsanız, konfor alanınız genişlemeye başlar. Bu sayede, panik alanına hiç adım atmadan özgüveninizi geliştirebilirsiniz.
Özgüven kazanmak için kendinizi bir anda bilinmeze atmaktan ziyade, her gün gelişim alanınızda küçük meydan okumalar belirleyin. Bunu tekrar tekrar yaptığınızda, zamanla daha cesur ve daha özgüvenli birine dönüşeceksiniz.Sınır koyma
Eğer başkalarına sınır koymakta zorlanıyorsanız, sizi engelleyen şeylerden biri "ya hep ya hiç" düşünce tuzağı olabilir.
Bu durumda ya herkesin ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarınızın önüne koyuyor ya da tamamen kendinizi önceliklendiriyorsunuz. Ancak kendinizi birinci plana koymak bencilce hissettirdiği için, otomatik olarak tekrar başkalarını önceliklendirmeye yöneliyorsunuz.
Oysa sağlıklı sınırlar koymak, başkalarının ihtiyaçlarına duyarsız olmak anlamına gelmez. Sadece kendi ihtiyaçlarınızı onlarınkilerle eşit şekilde değerlendirmeye başlamanız gerekir. Gerçek denge, hem kendinizi hem de diğerlerini gözetebildiğiniz noktada bulunur.
Duygular
Eğer istemediğiniz duygularla mücadele ediyorsanız, bunu bir halat çekme yarışı gibi hayal edin.
Halatın bir ucunda siz, diğer ucunda ise tüm istemediğiniz düşünce ve duyguların olduğu bir canavar var. Aranızda büyük bir çukur bulunuyor ve siz, eğer yeterince güçlü bir şekilde mücadele ederseniz, canavarı o çukura düşürüp sonsuza kadar yok edeceğinizi sanıyorsunuz.
Ama gerçek şu ki, ne kadar çok mücadele ederseniz, canavar da o kadar geri çekiliyor ve sizi çukura daha da yaklaştırıyor. Yoruluyorsunuz ama o gitmiyor. Peki, bunun başka bir yolu olabilir mi?
Halatı bırakmayı düşünün. Canavarın orada olmasına izin verin, böylece siz de dönüp sizin için gerçekten önemli olan şeylere odaklanabilirsiniz. Evet, o canavar hala orada olacak, ama siz onu kontrol etmeye çalışmaktan vazgeçtiğinizde, o da sizi kontrol edemeyecek.
Erteleme davranışı
Ertelemenin üç nedeni ve bir ipucu:
- Tembel olduğunuz için değil, bir başarıya güçlü bir isteğiniz var ama başarısızlık korkunuz daha güçlü olduğu için başlamakta zorlanıyorsunuz.
- Performansınızın kişiliğiniz hakkında bir şeyler söylediğine inanıyorsunuz. Bu yüzden erteleme bir tür kendini koruma mekanizması haline geliyor.
- Yapmanız gereken iş, yapmakla birlikte gelen duygularınızdan kaçıyorsunuz. Örneğin sıkıntı, kaygı, stres gibi...
Dışarıda olmak...
Uyumakta zorlanıyorsanız, sabahları uyanmakta ve her gün modunuzu yükseltmekte de zorlanırsınız. Bu noktada ruh sağlığını iyileştirmenin en az değer verilen yolu dışarı çıkmaktır.
Ortalama olarak zamanımızın %90'ını kapalı alanlarda geçiririz. Ancak sadece dışarı çıkıp bir yeşil alanda vakit geçirerek vücudumuzdaki stres hormonlarını azaltabilir, kaygıyı yatıştırabiliriz...
Eğer daha fazla fayda istiyorsanız, dışarıdayken bunu biraz egzersizle birleştirmeyi düşünebilirsiniz. Doğal ışığa maruz kalmak ve egzersiz yapmak bir araya geldiğinde, fiziksel ve zihinsel sağlığınıza büyük bir katkı sağlayacaktır.
Depresyon ne değildir?
İnsanların depresyon hakkında sıkça yanlış anladığı üç şey:
- Depresyon sadece düşük bir ruh hali ya da keyifsizlik değildir; birçok kişi depresyon sırasında yoğun bir kaygı hissinin de yaygın olduğunu fark etmez.
- Depresyon sadece psikolojik bir durum değildir, aynı zamanda fizikseldir. Bu nedenle bazen fark edilen ilk belirtiler enerji eksikliği ya da açıklanamayan ağrılar olabilir.
- Depresyon ve üzüntü aynı şey değildir; üzüntü depresyonun birçok belirtisinden sadece biridir. Üzüntü anlık olarak geçebilirken, depresyon yıllarca sürebilir.
Sınır koyma
Sınırlar koymak başkalarının kararlarınızı beğenmesini sağlamakla ilgili değildir. Sağlıklı sınırlar kendi çıkarlarınıza göre kararlar almayı ve bununla birlikte diğer insanların bu kararları beğenmeme hakkını kabul etmeyi içerir. Bir ilişkide sınır koyduğunuzda, karşınızdaki kişinin bunu sevmeme hakkı vardır ve büyük olasılıkla sevmeyecektir. Ancak bu sınır koyduğunuz için haksız olduğunuz anlamına gelmez.
